De naam carneool kan afgeleid zijn van het Latijnse woord 'carnis' dat vlees betekent, omdat de kleur van de steen op vlees lijkt. Maar tegenwoordig gaat men er van uit dat de naam in verband staat met de kleur van de plant 'kornoelje', een kers met een vrij donkerrode kleur.
Carneool komt voor als ronde of niervormige massa's, die ontstaan zijn uit hete, waterige oplossingen waarin silicium aanwezig was.
De kleur ontstaat door de aanwezigheid van ijzer, dat in de carneool voorkomt als duizenden kleine hermatiet-insluitsels.
De carneool komt voor in veel verschillende tinten, helderrood, gelig roodoranje tot bruinrood en wit of met witte lijnen. Donkerbruine, oranjebruine tot roodbruine carneool werd 'sarder' genoemd. Vaak kunnen in een steen verschillende tinten aanwezig zijn die gescheiden worden door een witte lijn. Daarom is carneool een ideale steen om in laagjes verwerkt te worden; hij kan ook als camee uitgesneden worden. Wanneer men de steen aan het zonlicht blootstelt, wordt de kleur sterker en feller.
Carneool kan heel goed gepolijst en geslepen worden; vanwege de glans en de hardheid wordt hij vooral gebruikt als zegelsteen.

Het is een edelsteen die de bloeddoorstroming in het hele lichaam bevordert en verbetert.
Hij helpt infecties te genezen en te bestrijden.
Hij werkt bloedstelpend, bevordert de spijsvertering en verzacht pijn in het algemeen en gewrichtspijn in het bijzonder.
Hij versterkt het zenuwstelsel en vermindert zenuwpijn.
Bij leverproblemen helpt carneool wanneer hij om het middel wordt gedragen.
Carneool is een edelsteen die in staat is gezins- of familieproblemen op te lossen, mits alle familieleden bereid zijn om de steen bij zich te dragen.
Hij geeft geestelijke rust en helpt tegen nachtmerries, vermindert agressie, verheldert de geest en maakt het denken toegankelijk voor nieuwe ideeën.
Hij verlicht de geest en bevordert de concentratie.
Hij schenkt vitaliteit, creativiteit en bevordert de saamhorigheid waardoor men in de astrale wereld kan doordringen.

Het is in het algemeen een edelsteen om als talisman te dragen.
De carneool is een veel voorkomende steen die gezet wordt in allerlei sieraden; hij wordt overal op het lichaam gedragen. Wanneer hij gebruikt wordt om het hart en de bloedsomloop te versterken, kan hij het best op harthoogte op de blote huid gedragen worden. Als hij gedragen wordt om de omgeving positief te beïnvloeden, is het raadzaam een grotere stuk op de kleding te dragen of een ring te dragen met een betrekkelijke grote carneool erin.